Loading ...
.:: Sân Khấu Việt Nam ::.
Đang tải ...



         

Có một không hai nghệ thuật múa rối Nang Yai

16/10/2013 8:20:46 SA

Có hai loại rối bóng Nang gồm Nang Talung và Nang Yai. Ở Nang Talung, con rối là những nhân vật độc lập với tay chân cử động được và điều khiển bằng dây kéo còn ở Nang Yai con rối là sự kết hợp của cả người và cảnh giống như một bức tranh được căng ra nhờ hai thanh tre ở hai đầu, hết cảnh này nghệ sĩ sẽ hạ nó xuống và đưa một cảnh khác lên.

Tuy hơi dị biệt song chúng đều kể lại những câu chuyện cổ tích về đất nước, con người Thái Lan mang triết lý, tư tưởng Phật giáo. Thường thấy nhất là huyền thoại các vị thần có ảnh hưởng sâu đậm đối với đời sống dân gian, kế đó là chuyện gia đình với những xung đột phức tạp, các vị anh hùng, tình nhân và trẻ mồ côi lang thang đi tìm cha mẹ...



Người dân Thái Lan rất thích trò múa rối Nang, nhất là Nang Yai và thường tìm thầy để học cách múa rối rồi tự lập nên các đoàn múa rối vừa và nhỏ, chỉ có từ năm đến 10 người gồm cả nghệ sĩ múa rối lẫn ca sĩ- nhạc sĩ đi biểu diễn tại các đền chùa và khu vui chơi công cộng khắp cả nước. Vì thế có tới vài trăm thầy dạy múa rối và cũng có vài trăm đoàn múa rối ở Thái Lan.

Mặc dù đã xuất hiện trước đó nhiều năm, song múa rối Nang Yai được phổ biến chính thức từ thời Ayutthaya trong triều vua U-Thong và được nhắc đến lần đầu tiên trong bài thơ Bunnovat Khamchan của đại sư Mahanak (1751-1758) cuối triều vua Boromakot. Đến nay, loại hình sân khấu này đã có ở mọi nơi như ở miền trung là Khanon - Rachaburi, Wat Pub - Petchaburi, Wat Sawang Arom - Singburi, Wat Pumarin - Samut Songkram và ở miền đông là Wat Donin - Rayong...

Khác với rối Nang Talung và nhiều loại rối trong khu vực, rối Nang Yai được tạo nên từ những tấm da bò, da trâu lớn nguyên con, trên đó vẽ hình, bôi màu và đục những cái lỗ để ánh sáng xuyên qua tạo ra hình ảnh sống động. Mỗi con rối cao đến hai, ba mét rộng hơn một mét, nặng gần bốn kilôgam, cá biệt tới bảy kilôgam, hai đầu chằng tre và cần hai diễn viên nam khỏe tay căng rộng. Để làm một con rối Nang Yai rất tốn thời gian vì sự cầu kỳ và màu mè sặc sỡ. Do phong cảnh Thái Lan hết sức kỳ vĩ, những nhân vật trong vở diễn thường là các vị thần có thân hình to lớn, kỳ dị, mang những đặc điểm phức tạp nên việc vẽ, đục hình rối thường kéo dài hàng tuần. Trước đây, người ta đục rối trên da hổ và gấu là hai loài vật quý hiếm và chuyên phục vụ các buổi vui chơi, giải trí của giới quý tộc trong cung, sau này thì đã chuyển sang làm trên da bò là chất liệu thông thường, dễ kiếm, dễ xử lý khi trò vui lan truyền dân gian. Cũng như người, con rối cũng có hai giới tính nam và nữ, nói chung khuôn mặt có nét giống nhau, chỉ khác là nữ nhìn thẳng còn nam nhìn nghiêng. Và có đến bảy loại nhân vật tùy theo vai trò và vị trí tương ứng với bảy kiểu người trong xã hội. Hiện giờ nước này còn giữ được 352 mẫu hình rối bóng Nang Yai.



Múa rối Nang Yai thường diễn ra từ chập tối đến khuya dưới ánh đèn hoặc những đống lửa chiếu sáng lung linh, nội dung của màn biểu diễn thường là những vở kịch Phật giáo hoặc Hindu giáo. Và nghệ sĩ rối sẽ diễn kịch theo từng hồi đoạn, với mỗi hồi kéo dài từ 15 phút đến cả tiếng. Trong khi hai người điều khiển con rối thì những người khác đứng phía sau sẽ hát và thuật lại câu chuyện cho người xem. Cùng đó là người chiếu đèn và ánh lửa bập bùng làm cho hình rối in bóng trên phông.  Buổi diễn do đó là sự kết hợp tinh tế và nhuần nhuyễn của các màn múa hát, giọng điệu, các câu chuyện và hình ảnh chuyển động.

Ở nghệ thuật múa rối Nang Yai, còn có một điểm đặc biệt: phần lớn diễn viên đều là trẻ em. Những em nam có sức khỏe tốt. Khi diễn mỗi em thường mặc trang phục  đỏ bằng một tấm sa rông quấn quanh người, em nào điều khiển rối thì cầm rối, em nào hát hay chơi nhạc thì cầm nhạc cụ. Thoạt nhìn có cảm tưởng như gặp các thiên thần đem lại sự may mắn, hạnh phúc và thịnh vượng cho mọi người.

Trước khi diễn, theo lễ nghi Phật giáo, cả đoàn múa rối sẽ làm lễ kính tổ -Wai Khru để tạ ơn những người thầy đã dạy lễ, dạy nghề và cúi chào khán, thính giả. Trong tiếng nhạc rộn rã, họ làm nghi thức Berk Na Phra và kể cho một câu mẩu chuyện có tên Chab Ling Hua Kham, đại ý ngày xưa có hai chú khỉ, một đen một trắng. Chú khỉ đen luôn nghịch ngợm ranh ma và gây điều ác, ngược lại khỉ trắng rất hiền lành và cố sức giúp đỡ bạn khỏi sa ngã. Vì khỉ đen không chịu nghe lời, khỉ trắng đã trói bạn dẫn đến trước mặt một nhà thông thái, và ông đã giúp cho khỉ đen hiểu được chân lý trở về với cái thiện. Mục đích của việc này là để cuốn hút người xem và hoằng dương về hòa bình và lòng bác ái. Kế sau câu chuyện, vở diễn bắt đầu với một trích đoạn thần thoại Ramayana.

Đến nay, Nang Yai là một loại hình nghệ thuật biểu diễn lâu đời nhất của Thái Lan. Các nghệ nhân cao tuổi về múa rối Nang Yai đều được nhà nước xem là di sản sống, báu vật quốc gia. Cùng với Khon, Lakhon, Li-ke và các loại hình nghệ thuật trình diễn khác, múa rối Nang trong đó có Nang Yai luôn được biểu diễn phục vụ trong mọi lễ hội, ngày vui của dân tộc và cho du khách quốc tế muốn hiểu biết về văn hóa Thái Lan khi vừa đặt chân đến vương quốc xinh đẹp này.

Chu Mạnh Cường / Tạp chí Sân khấu Tp HCM
Ý kiến bạn đọc
   
  
 
 
   
 
60-nam-hoi-san-khau-sankhau.com.vn