Loading ...
.:: Sân Khấu Việt Nam ::.
Đang tải ...



         

Phan Thành Liêm và hành trình 15 năm độc diễn Múa rối nước

27/10/2015 6:46:59 CH

Một sân khấu rối nước “mini” với thủy đình chỉ rộng hơn 1 mét vuông, chứa khoảng 2/3 mét khối nước, con rối cao nhất cũng chỉ 30 phân và chỉ cần một người biểu diễn, nghệ sĩ Phan Thanh Liêm đã khiến cho rất nhiều khán giả trong nước và nước ngoài vô cùng thích thú xen lẫn ngạc nhiên, tò mò với loại hình nghệ thuật giàu bản sắc văn hóa Việt này.   

Sinh ra trong một gia đình 7 đời biểu diễn Múa rối nước ở thôn Trạch (Nam Chấn, Nam Trực, Nam Định) - một trong những cái nôi của sân khấu rối nước cổ truyền, từ nhỏ Phan Thanh Liêm đã được làm quen và chơi cùng những con rối. Cha anh là nghệ nhân Phan Văn Ngải - tác giả của thủy đình đang được hầu hết các nhà hát, các phường rối nước sử dụng hiện nay (đã được cấp giấy chứng nhận bản quyền vào năm 1989) và là “cha đẻ” của chú Tễu đang được trưng bày tại Bảo tàng Louvre (Pháp). Gia đình anh cũng từng có đoàn rối nước tư nhân đầu tiên của Việt Nam mang tên Song Ngọc từng đi khắp đó đây trên cả nước. Từ nhỏ được sống trong không gian nghệ thuật Múa rối truyền thống, nhất là được thừa hưởng tình yêu rối nước của người cha nên Phan Thanh Liêm đã quyết định chọn con đường gắn bó cùng Múa rối nước. Say mê Múa rối nước, anh bắt đầu mày mò thiết kế sân khấu rối nước thu nhỏ từ những năm 1990 với mong muốn đưa nghệ thuật rối nước đến với trẻ em các vùng sâu, vùng xa chứ không chỉ là trẻ em ở các thành phố lớn hay các vùng quê chiêm trũng.

 P. Chánh Văn phòng Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam Nguyễn Minh Thân (bên phải) 
thay mặt Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam chúc mừng nghệ sĩ Phan Thanh Liêm.

Mấy năm gần đây, nghệ sĩ Phan Thanh Liêm đã sáng chế ra sân khấu rối nước thu nhỏ. Thủy đình do anh làm ra là những tấm bìa gọn nhẹ có thể tháo lắp. “Ao nước” là một thùng bằng nilon gấp gọn. Đến địa điểm biểu diễn anh chỉ cần trải “ao” ra, đổ nước vào, dựng thủy đình, thả các con rối mini cùng cái đài cassette là biểu diễn được. Điểm khác biệt là con rối truyền thống làm bằng gỗ sung, con rối được nối với một cây sào dài để người ở phía sau có thể điều khiển được. Nhưng với thiết kế này, một người chỉ có thể điều khiển được một con rối, như vậy trong một trò diễn có 5 đến 7 nhân vật thì cần có 5 đến 7 người điều khiển. Sân khấu múa rối nước truyền thống đường kính có thể lên tới 10m, cộng với rất nhiều phông bạt để trang trí sân khấu nên việc di chuyển đến các địa điểm để biểu diễn là không thể. Nghệ sĩ Phan Thanh Liêm đã nghĩ ra mô hình con rối mới với thiết kế chỉ cần một người có thể điều khiển được nhiều con rối cùng một lúc. Sân khấu “mini” của Phan Thanh Liêm vẫn giữ nguyên được những những yếu tố cơ bản của sân khấu rối nước truyền thống, nhưng gọn nhẹ, cơ động hơn nhiều. Ở sân khấu Múa rối nước truyền thống, người điều khiển phải đứng dưới nước để điều khiển suốt hàng tiếng đồng hồ, nhưng với sân khấu “mini”, nghệ sĩ Phan Thanh Liêm có thể ngồi trên sàn mà vẫn điều khiển các con rối.
 Nghệ sĩ múa rối Phan Thanh Liêm sáng tạo ra nhiều loại sân khấu Múa rối thu nhỏ: cho 4 người diễn, 2 người diễn và độc diễn. Với sự độc đáo của loại hình này, tháng 4/2008, Phan Thanh Liêm được Tổ chức Múa rối Thế giới UNIMA kết nạp làm thành viên.

Sân khấu rối nước mini Phan Thanh Liêm ra mắt khán giả lần đầu tiên vào năm 2001 tại Trung tâm triển lãm Văn hóa nghệ thuật Vân Hồ (Hà Nội). Với sân khấu rối nước thu nhỏ này, một mình nghệ sĩ Phan Thanh Liêm đảm đương mọi công đoạn, từ tạo hình con rối, lắp ráp, hậu đài, điều khiển con rối... Nhờ sự gọn nhẹ, tiện lợi, nghệ sĩ Phan Thanh Liêm có thể mang sân khấu Múa rối nước thu nhỏ đi khắp nơi để biểu diễn. Anh đến các trường học, các trung tâm trẻ em tàn tật, đến cả những vùng sâu vùng xa, thậm chí là nơi chưa hề có ánh điện. Không chỉ vậy, với sân khấu rối nước thu nhỏ, nghệ sĩ Phan Thanh Liêm còn được rất nhiều tổ chức trên thế giới mời đi biểu diễn. Những chuyến lưu diễn kéo dài hàng tháng trời ở các nước như Ý, Ba Lan, Canada, Hàn Quốc, Thái Lan, Malaysia, Pháp, Nhật Bản, Đức, Anh... của nghệ sĩ Phan Thanh Liêm đã góp phần không nhỏ trong việc giới thiệu và quảng bá văn hóa truyền thống Việt Nam với bạn bè thế giới. Sân khấu gọn nhẹ, cơ động, chỉ cần “một mình một ngựa” cùng hơn 100kg đạo cụ, nhưng bằng sự mày mò sáng tạo, Phan Thanh Liêm có thể biểu diễn được nhiều trò khác nhau với sự hấp dẫn phong phú, độc đáo. Qua những nơi đã từng biểu diễn, anh nhận thấy bạn bè quốc tế rất yêu mến môn nghệ thuật này và luôn nghĩ phải có sự sáng tạo trong nghệ thuật nhưng không làm mất đi giá trị truyền thống đặc trưng để giới thiệu được những tinh hoa của văn hóa dân tộc ra thế giới.

Hiện là thành viên của Trung tâm Nghiên cứu Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Dân tộc VN, nghệ sĩ Phan Thanh Liêm có nhiều cơ hội để thỏa nguyện niềm đam mê gắn bó cùng nghệ thuật Múa rối nước và mang Múa rối nước đi khắp mọi miền đất nước và nhiều nước trên thế giới để quảng bá, giới thiệu về nét độc đáo, hấp dẫn của loại hình nghệ thuật truyền thống dân tộc đặc sắc này.





Sân khấu Múa rối nước thu nhỏ Phan Thanh Liêm

Song song với việc khai thác, phục hồi các trò rối nước dân gian truyền thống của ông cha, nghệ sĩ Phan Thanh Liêm trăn trở, tìm tòi và sáng tạo ra những trò rối nước mới phản ánh được những vấn đề của con người và cuộc sống hôm nay với mục đích là tiếp tục phát huy và phát triển ngành nghệ thuật Múa rối nước cổ truyền, góp phần vào việc xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc. Rối nước đã tồn tại qua bao nhiêu thế kỷ nhưng các trò diễn và hình dáng của các con rối vẫn không hề thay đổi. Nhưng với chương trình nghệ thuật “Múa rối nước với văn hoá giao thông” do nghệ sĩ Phan Thanh Liêm thực hiện trong những năm gần đây đã tạo được những hiệu ứng tích cực trong việc tuyên truyền văn hoá giao thông. Những con rối đã được “cải tiến” để phù hợp với chủ đề về văn hóa giao thông… Với hình ảnh chú Tễu và những con rối truyền thống, nghệ sĩ Phan Thanh Liêm đã điều khiển con rối làm được những trò lạ như: thanh niên quậy phá từ trong vũ trường ra tới đường phố, đua xe đánh võng gây rối trật tự dẫn đến tai nạn thảm thương. Mang ý nghĩa giáo dục, ý nghĩa nhân văn sâu sắc, toàn bộ chương trình nghệ thuật “Múa rối nước với văn hóa giao thông” là một thông điệp: Mọi người hãy nghiêm chỉnh thực hiện luật lệ giao thông, hãy ứng xử có văn hóa khi tham gia giao thông để bảo toàn cuộc sống cho mình và cho cộng đồng. Bên cạnh đó, nghệ sĩ Phan Thanh Liêm còn sáng tạo nhiều tiết mục, chương trình Múa rối nước đề tài hiện đại như vấn đề bảo vệ chủ quyền biển đảo, bảo vệ môi trường sống…

Năm 2013, nghệ sĩ Phan Thanh Liêm đã tiên phong đưa thủy đình về… nhà. Dù diện tích tầng 4 của ngôi nhà nằm khuất trong ngõ nhỏ phố chợ Khâm Thiên chỉ có thể chứa vài chục người xem, nhưng nghệ sĩ Phan Thanh Liêm đã biến nơi đây thành một tổ hợp biểu diễn múa rối với không gian gần gũi, đậm chất dân gian với những con rối bằng gỗ. Tại “nhà hát múa rối mi ni” của nghệ sĩ Phan Thanh Liêm, khán giả không chỉ được xem biểu diễn múa rối mà còn có thể bước xuống nước điều khiển con rối hoặc thực hành làm rối, vẽ rối… và nơi đây đã trở thành địa chỉ biểu diễn múa rối ưa thích mà nhiều du khách trong và ngoài nước lui tới. Những chương trình biểu diễn với những tiết mục Múa rối nước dân gian truyền thống sinh động và hấp dẫn đã diễn ra tại sân khấu thu nhỏ trên tầng 4 của ngôi nhà nhỏ bé này thực sự đã chiếm được cảm tình và sự khâm phục của người xem.

15 năm gắn bó và say mê sáng tạo với nghệ thuật Múa rối nước, mong muốn lớn nhất của nghệ sĩ Phan Thanh Liêm là thực hiện một cuộc triển lãm quy mô về nghệ thuật Múa rối nước, trong đó có những trò diễn cổ, con rối cổ, các mô hình sân khấu rối nước do anh sưu tầm, phục chế... 

Ngọc Anh / Hội NSSKVN
Ý kiến bạn đọc
   
  
 
 
   
 
60-nam-hoi-san-khau-sankhau.com.vn