Loading ...
.:: Sân Khấu Việt Nam ::.
Đang tải ...



         

Về Đồng Ngư xem rối nước, nghe Quan họ

05/12/2017 12:40:24 CH

Vùng quê Kinh Bắc có phường rối nước Đồng Ngư (xã Ngũ Thái, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh) có nhiều trò diễn độc đáo.

Khác với nhiều phường rối, nét đặc sắc và riêng có của nghệ thuật rối nước Đồng Ngư là hầu hết các tích trò đều sử dụng lời hát theo làn điệu dân ca Quan họ Bắc Ninh - nét văn hóa đặc trưng của vùng quê Kinh Bắc, bên bờ nam sông Đuống. 


Nhà Thủy đình tại ao làng, nơi diễn ra các buổi biểu diễn rối nước
 của phường rối Đồng Ngư

Cách trung tâm thành phố Hà Nội chưa đầy 30 km, dọc theo quốc lộ 17, xuôi về tỉnh lộ 283, chúng tôi tìm về làng Đồng Ngư, xã Ngũ Thái, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh, một ngôi làng được biết tới với nghệ thuật biểu diễn rối nước truyền thống độc đáo của vùng Luy Lâu - Kinh Bắc. Hằng năm, người dân làng Đồng Ngư tổ chức hội làng với nhiều nghi thức lễ hội và các trò diễn dân gian độc đáo. Và dĩ nhiên, không thể thiếu những trò biểu diễn đặc trưng của phường rối nước dân gian Đồng Ngư tại ngôi Thủy Đình được xây dựng giữa ao làng. 

Kỹ nghệ chế tác con rối cho các tiết mục biểu diễn của các nghệ nhân làng Đồng Ngư rất đa dạng, tinh xảo. Các con rối đều được làm bằng các loại gỗ nhẹ, thớ mịn và không có mấu như gỗ xoan, gỗ ruối hoặc gỗ sung.    Theo các cụ cao niên trong làng kể lại thì nghề rối nước ở Đồng Ngư đã có từ rất lâu đời, dưới thời Lý - Trần, nhưng thực sự mới được khôi phục lại vào năm 1958 do các cụ nghệ nhân Nguyễn Đăng Châu, Nguyễn Đăng Thọ, Đỗ Hữu Đạo, Nguyễn Đình Thơ,... có công khôi phục và tổ chức truyền dạy. Những năm đầu, hoạt động của phường rối chủ yếu phục vụ nhân dân trong các dịp lễ hội của làng và các xã trong huyện với các tích trò như: Đốt pháo bật cờ, Mời trầu, Vào chùa, Đánh đu, Chăn trâu thổi sáo, Úp nơm bắt cá,...Trải qua bao thăng trầm, đến nay, phường rối nước Đồng Ngư vẫn là một trong mười bốn phường rối dân gian truyền thống trong cả nước còn hoạt động với nhiều hình thức, tiết mục biểu diễn đặc sắc, phong phú. 

Ông Nguyễn Đăng Dung, phường trưởng phường rối nước Đồng Ngư cho biết: Nghề rối nước ở Đồng Ngư có lịch sử hàng trăm năm, trải qua nhiều thăng trầm, biến cố. Trong thời kỳ chiến tranh đã nhiều lần bị gián đoạn, nhưng sau khi hòa bình lập lại, các cụ cao niên trong làng lại khôi phục và duy trì cho đến ngày nay. “Theo truyền khẩu thì chúng tôi được biết là tổ nghề rối nước làng Đồng Ngư mất ngày 20 tháng Giêng nhưng chẳng ai biết tên cụ và quê quán. Chỉ biết rằng Tổ trò là người có công truyền dạy trò múa rối cho dân làng và được nhân dân tôn làm Thánh tổ tiên sinh. Hằng năm, chúng tôi thường tổ chức biểu diễn rối nước vào các dịp hội Đình, hội Đền vào giữa tháng 3 và tháng 4 âm lịch tại ngôi Thủy Đình giữa ao làng”, ông Dung chia sẻ.

Trong các dịp lễ hội của làng Đồng Ngư, trước mỗi buổi biểu diễn, phường rối phải làm lễ xin phép Tổ nghề và Thành hoàng làng. Nghi lễ trang nghiêm sẽ do một người có uy tín của phường rối đảm nhiệm. Mở đầu buổi biểu diễn, thường là hình ảnh một cụ già là một con rối đặt ở nóc nhà Thủy Đình, đóng vai trò người dẫn truyện. Sau màn Tễu dạo đầu là các tiết mục Chăn trâu thổi sáo, Cấy cày, Múa rồng, Chọi trâu, Rước kiệu... được biểu diễn trên nền của những làn điệu dân ca Quan họ, một nét văn hóa đặc trưng của xứ Kinh Bắc.

Trong nghệ thuật rối nước Đồng Ngư, các diễn viên có thể làm chủ khoảng bốn năm chục tiết mục rối nước với những kỹ năng và động tác hết sức thành thục. Phường rối nước Đồng Ngư cũng là một trong số ít những phường rối còn duy trì được kỹ thuật điều khiển quân rối bằng máy dây và máy sào để tạo cho con rối di chuyển và hành động hết sức linh hoạt. Trong quá trình biểu diễn, các nghệ nhân đồng thời là người đọc lời thoại cho nhân vật. Nhạc cụ được sử dụng phổ biến trong biểu diễn rối nước của làng Đồng Ngư thường là trống, tù và, mõ, đàn nguyệt, đàn tranh được cộng hưởng, hòa quyện với những làn điệu dân ca Quan họ mượt mà.

Nhiều thế hệ nghệ nhân biểu diễn múa rối nước của làng Đồng Ngư gắn bó cả cuộc đời mình cho việc khôi phục, duy trì và đào tạo, hướng dẫn cho thế hệ trẻ những kỹ năng của môn nghệ thuật truyền thống có lịch sử hàng trăm năm này. Với họ, việc biểu diễn và truyền nghề cho các thế hệ kế cận không chỉ vì tình yêu với nghệ thuật múa rối của cha ông mà đó còn là niềm tự hào, là trách nhiệm với cộng đồng, với những giá trị độc đáo, đặc sắc chỉ có riêng ở phường rối vùng Kinh Bắc này.

Hiện nay, ngoài biểu diễn trong các dịp lễ hội của làng và các xã trong huyện, phường rối nước dân gian Đồng Ngư cũng đã tham gia biểu diễn tại nhiều sân khấu và các địa phương trong cả nước với khoảng 1.000 ca mỗi năm và là thành viên của CLB rối nước dân gian Hà Nội, hội viên Liên chi hội múa rối Việt Nam (UNIMA Việt Nam) và đạt được nhiều giải thưởng, bằng khen của các tổ chức tại các liên hoan nghệ thuật biểu diễn rối nước.

Nhằm đánh giá về những giá trị đặc sắc, riêng có của phường rối nước Đồng Ngư để có kế hoạch bảo tồn và phát triển môn nghệ thuật độc đáo này, mới đây Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Bắc Ninh đã xây dựng Đề án bảo tồn và phát huy những giá trị của nghệ thuật rối nước Đồng Ngư. Ông Nguyễn Nho Thuận, Phó trưởng phòng văn hóa - thông tin huyện Thuận Thành cũng là người có nhiều năm nghiên cứu về văn hóa và di sản của tỉnh Bắc Ninh bày tỏ quan điểm: “Nghệ thuật rối nước Đồng Ngư rất độc đáo và mang những nét riêng có của vùng Kinh Bắc bởi những tích trò đều sử dụng chất liệu là dân ca Quan họ Bắc Ninh khi biểu diễn. Những giá trị ấy cần được bảo tồn và phát huy, cũng như truyền dạy cho nhiều thế hệ”, ông Thuận cho biết.

 Hơn 16 tỉ đồng Bảo tồn Múa rối Đồng Ngư

UBND tỉnh Bắc Ninh vừa phê duyệt Đề án “Bảo tồn và phát huy giá trị Múa rối nước làng Đồng Ngư, xã Ngũ Thái, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh” với mục tiêu tôn vinh các giá trị văn hóa truyền thống của môn nghệ thuật Múa rối nước làng Đồng Ngư, xã Ngũ Thái, huyện Thuận Thành; khích lệ, động viên sự sáng tạo các giá trị văn hóa trong cộng đồng, góp phần xây dựng và phát triển văn hóa - xã hội bền vững. Bảo tồn và phát huy giá trị của loại hình nghệ thuật dân gian Múa rối nước Đồng Ngư trong giai đoạn phát triển mới, nhằm phát huy vai trò của chủ thể văn hóa trong việc bảo tồn và phát triển di sản văn hóa.

Đề án có 3 dự án thành phần, thời gian thực hiện: Năm 2018-2020 với tổng kinh phí 16.940.000.000 đ.
 
Quang Long / baovanhoa.vn
Ý kiến bạn đọc
   
  
 
 
   
 
60-nam-hoi-san-khau-sankhau.com.vn