Loading ...
.:: Sân Khấu Việt Nam ::.
Đang tải ...



         
Gửi cảm nhận của bạn: skviet1957@gmail.com

Tình ca Tây Bắc: Bản tình ca bất hủ và chàng trai chưa biết… mùi tình yêu

24/04/2013 9:11:20 SA

Khó có thể tưởng tượng được một chàng trai 24 tuổi, chưa biết “mùi” tình yêu, tự biết mình không thể thành ca sĩ, võ vẽ vài nét ký xướng âm mà ngay tác phẩm đầu tay đã tạo nên một bản tình ca đi cùng năm tháng- đó chính là trường hợp duy nhất của Nhạc sĩ- NSUT Bùi Đức Hạnh và bản Tình ca Tây Bắc bất hủ. 


Cho tới bây giờ, mỗi lần nhắc nhớ về bản tình ca đã đi vào tâm thức công chúng hâm mộ và tạo nên tên tuổi của mình, Nhạc sĩ- NSUT Bùi Đức Hạnh vẫn trào dâng niềm xúc động khôn xiết. Bởi ca khúc này đã được ra đời vào đúng lúc ông quyết định tạo ra bước ngoặt trong sự nghiệp nghệ thuật của mình. Từ một chàng trai trẻ chỉ được nằm trong “top ca nam”, đứng cho “đẹp đội hình” và khó lòng trở thành một ca sĩ nổi danh ở Đoàn ca múa nhân dân Trung Ương (tiền thân của Nhà hát ca múa Nhạc VN bây giờ), Bùi Đức Hạnh đã xin chuyển “nghạch” sang lĩnh vực sáng tác và nghiên cứu âm nhạc.





Trong chuyến công tác đầu tiên với mục đích sưu tầm dân ca Mường- Thái vùng Hòa Bình ông đã bắt gặp bài thơ trữ tình của nhà thơ Cầm Giang đăng trên một tờ báo. Như duyên “tiền định” ông đã bị cuốn hút vào những câu thơ trữ tình ngọt ngào, thi vị mà cũng vô cùng trong sáng miêu tả về tình yêu trai gái và cảnh sắc miền Tây Bắc nên thơ. Nói là “chuyển nghạch” sang sáng tác nhưng thực chất khi đó Bùi Đức Hạnh cũng mới có sự hiểu biết “tý chút” về nhạc lý và “võ vẽ một ít” về ký xướng âm nhưng đặc biệt với cảm xúc trào dâng ông đã hoàn tất bài hát phỏng theo bài thơ giàu nhạc điệu dài 38 câu này trong vòng một ngày- một đêm.

Với mạch cảm xúc chính được bắt nguồn từ những câu thơ lãng mạn: “Anh là núi Mường Hung/ Em là dòng sông Mã”- Bùi Đức Hạnh đã đổi lại là: “Em là dòng sông Mã/ Anh là núi Mường Hung”. Và thay bằng cả một đoạn thơ dài, Bùi Đức Hạnh thông minh thay thế bằng một câu ca từ để “chuyển”: “Cho thuyền em ngược (ơ) dòng gió đưa em về núi” để bắt tiếp vào nhịp thơ của bài “Núi Mường Hung, dòng sông Mã” của Cầm Giang: “Em cứ về nhà trước/ Đợi anh ở bên sông/ Anh làm no lòng mương/ Em làm vui ấm bản” bằng những câu ca từ bám sát vào tứ thơ: “Em hãy về bên suối/ Đợi anh anh ở bên khuâng/ Anh làm no lòng mường/ Em làm vui ấm bản”.

Tài nghệ ngay khi đó đã được bộc lộ ở chàng trai trẻ này là đã biết chắt lọc những câu thơ trữ tình hay nhất, đặc trưng nhất về con người và văn hóa miền Tây Bắc. Và dù, khi đó, chàng trai trẻ này đã 24 tuổi và chưa một lần rung động hay sống trong cảm xúc yêu đương nhưng đã biết “lẩy” ra tứ thơ ý tứ, ẩn dụ tế nhị nói về sự gắn kết, quấn quýt của cặp tình nhân miền sơn cước:

“Anh là rừng xanh thắm/ Em là suối ngàn sâu/ Cây rừng anh là (ơ) cầu vắt ngang trên dòng suối/Khi nắng mùa xuân tới/ Rừng anh in bóng suối em/ Nước chảy quanh êm đềm/ Bao ngày đêm vắng vẻ” từ những câu thơ gốc trong bài: “Anh là rừng thẳm/ Em là suối sâu/ Cây rừng anh làm cầu/ Bắc ngang lên dòng suối/ Hoa sim nở đỏ chói/ Soi bóng xuống lòng em…”.

Một sáng kiến khác của Bùi Đức Hạnh đã tạo nên một bản tình ca đậm chất Tây Bắc và mãi mãi sống động như bức tranh thủy mặc về vùng đất hấp dẫn và còn rất nhiều bí ẩn này, đó là ông đã tự sáng tác thêm những câu ca từ “mào đầu” miêu tả về Tây Bắc mà trong bài thơ của Cầm Giang không có: “Rừng cây xanh lá muôn đóa hoa mai mừng đón xuân về. Vui trong nắng vàng từng đàn bướm trắng bay khắp rừng hoa. Ngập ngừng bên suối nước reo quanh mình như muôn tiếng đàn. Bâng khuâng nỗi lòng nhịp sáo ai đưa tiếng ca rộn vang…”. 

Dù bản tình ca này đã được nhạc sỹ Nguyễn Văn Thương (khi đó là Trưởng đoàn Ca múa nhân dân Trung ương và đã nổi tiếng với ca khúc Đêm đông) góp ý, sửa lại để làm tôn lên đoạn nào, giãn đoạn nào và khiến cho âm nhạc không đều đều, không nhàm chán nhưng chính nhạc sỹ Nguyễn Văn Thương cũng đã bày tỏ sự khen ngợi với cậu trò mới “bập bẹ” sáng tác mà đã “làm nên cơm cháo”. Bài hát này từng được coi là “khu ca” của Tây Bắc, nó thực sự nổi tiếng vào cuối những năm 50- đầu 60 và được coi là một trong những ca khúc sống mãi cùng thời gian bởi ca từ đẹp và giai điệu mang âm hưởng dân ca, vừa dìu dặt, vừa tươi vui, hòa quyện.

Box: Bài thơ “Núi Mường Hung, dòng sông Mã” là một trong 100 bài thơ hay nhất thế kỷ 20. Nhưng về tác giả Cầm Giang thì có nhiều chuyện thú vị. Rất nhiều người khi viết về bản “Tình ca Tây Bắc” đã cho rằng Cầm Giang là nữ và “bà” viết về quê hương, hoặc cho rằng Cầm Giang là một “bậc tiền bối”. Nhưng thực chất Cầm Giang tên thật là Lê Gia Hợp (sinh cùng năm với Bùi Đức Hạnh- 1931). Ông là người gốc Thanh Hóa và bị “tảo hôn” năm 11 tuổi (do bố ông là Địa chủ). Năm 15 tuổi, ông Hợp đã bỏ nhà ra Hà Nội bán báo năm 15 tuổi do ảnh hưởng dòng thơ văn “Tự lực văn đoàn”. Sau đó ông Hợp đi bộ đội, làm y tá, đóng tại Tây Bắc và bắt đầu sáng tác. Ông chọn bút danh Cẩm Giang (một địa danh của Thanh Hóa) nhưng cô đánh máy ở đây sửa là Cầm Giang vì cho rằng vùng Tây Bắc không có họ Cẩm. Nhưng đây là một may mắn bởi sau này, nhờ cái tên đệm bị viết nhầm mà những sáng tác “anh anh- em em” của Cầm Giang được đăng. Bởi rất nhiều người đã tìm cách “lừa ban biên tập” các báo xa ở Hà Nội bằng việc lấy bút danh với tên thiểu số như: Cầm Văn Ui, Bạc văn Ùi…để “người ta” nghĩ dân tộc thiểu số thật thà, cho bài “lên”.

Theo Ưu đàm/Phụ nữ VN- Chuyên đề Dân tộc Miền núi
Ý kiến bạn đọc